05 Amasya

05 Amasya #1. Bölüm

Bugün ki yazımız, yazı serimizin beşinci ili olan Amasya hakkında olacaktır. Yazıya başlamadan önce illerimizi tanıttığımız bu yazı serimizin ilk bölümünün artık klasiği haline gelmiş olan isteğimizi yinelemek istiyorum; Amasya ilimiz sizde ilk neyi çağrıştırıyor ya da Amasya denildiğinde anda aklımıza neler geliyor yoruma yazmanızı rica ederim. Amasya denildiğinde benim aklıma ilk gelenler şunlar;
• Amasya Elması
• Soğanı
• Şehzadeler Şehri

Görsel

Tarihi
Amasya hakkında bilinen ilk yerleşmeler Kalkolitik Çağa (M.Ö. 5500-3000) kadar uzanmaktadır. Hatta ilk çağlardaki insanların biryere yerleşmesi için gerekli tüm koşulları taşıdığından şehrin tarihi bugün bilinenden çok daha eski olabilir. Amasya’da yerleşik olarak yaşamış medeniyetlere baktığımızda ilk kez yazılı bir kaynakta belirtilen medeniyet Hattilerdir. Amasya, Orta Tunç Çağında (M.Ö. 2500-2000) Mezopotamya yazılı belgelerinde adı “Hatti Ülkesi” olarak belirten ülkenin içinde yer almaktadır.

Hitiler tarafından Hatti egemenliğine son verilmesi üzerine Amasya Hititlerin egemenliği başlamıştır.
Friglerin de içinde bulunduğu balkan kavimleri tarafından Anadoluya yapılan  akınların sonucunda M. Ö. 1190 yılları civarında Hitit egemenliğini yitimiş ve akabinde meydana gelen yıkım, talan ve katliamlar sonucunda Amasya’nın da içinde bulunduğu orta Anadolu’da Karanlık Çağ olarak adlandırılan ve 400 yıldan fazla süren bir dönem bir dönem başlamıştır. Bu dönem hakkında fazla bir bilgi bulunmamaktadır.

Bu karanlık çağdan sonra M.Ö. 750 yıllarında siyasi olarak diğer kavimlerin önüne geçen Frigler tarafından bölgede eğemenlik kurulmaya başlamıştır.

Friglerin hakimiyetine ise M.Ö. 676 yılında Kafkaslar üzerinden gelen Kimmerler’in son vermiştir. Amasya ve civarı Kimmerlerin egemenliğine geçmiştir.

Kimmerler ile aynı zamanda yaşayan İskitler genellikle Kimmerlerin yerleşim yerleri üzerine yerleşmişlerdir. Amasya ve civarındaki Kimmer egemenliği sonrasında İskit hüküm sürmüştür.

Görsel
M.Ö. 585 yılından M.Ö. 546 yılına kadar Medlerin hakimiyetinde kalmıştır.

Amasya, M. Ö. 546 tarihinden itibaren Medlerin hakimetinden çıkıp Pers İmparatorluğunun hakimiyetine girmiştir.

Büyük İskender M.Ö. 333 yılında Persler ile yapılan İssus Savaşı kazanılarak Amasyayı Makedonya Krallığının egemenliğine almıştır.

Büyük İskender’in ölümü üzerine (M.Ö. 323) halefleri imparatorluğun birliğini sağlayamamış  ve   imparatorluk çeşitli krallıklara  bölünerek  dağılmıştır.
Bu dönemde Mitridates Ktistes, Pontos Devletini kurarak Amasya’yı başkent yapmıştır.

M.Ö. 63 yılında Roma impatorluğu tarafından Pontos devleti egemenliğine son verilmiş ve Amasya ve civarı  Roma egemenliği altına girmiştir.

M.Ö. 40 yılında Parthlar’ın Karia’ya kadar olan bölgeyi işgal etmeleri üzerine Roma devleti  Parthlar ile savaşarak onları yenmiş ve Anadolu’dan atmıştır. Daha sonra Roma İmparatorluğu Parthlar arasında tampon bir bölge oluşturmak için Romaya  bağlı bir eyalet statüsünde bazı küçük eyalet krallıklar kurdurmuştur. M.Ö. 39 yılında Amasya’nın da bulunduğu Pontos bölgesi II. Pharnakes’in oğlu Darius’a verilmiştir.


Görsel
M.S. 1071 yılında Büyük Selçuklu ordusunun Malazgirt savaşını kazanması üzerine Sultan Alparslan’ın ve emrindeki Beyleri tarafından Anadolu içlerine doğru akınlar başlamıştır. Bu akınlar sonucu kazanılan topraklarda, fetihleri yapan komutanlar Selçuklu Devletinin izniyle kendi içinde bağımsız beylikler kurmuşlardır. Amasya ve çevresi Danişmend Ahmet Gazi tarafından fethedilerek bölgede Danişmendlerin egemenliği dönemi başlamıştır.

Danişmendlilerin Amasyada yaklaşık yüzyıl kadar süren egemenliğini Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan tarafından 1175 son verilmiştir.

1243 Kösedağ Savaşında Moğollara yenilmesinden sonra Anadolu’nun neredeyse her yanı yağmalanmaya başlanmış ve yarım yüzyılı geçkin bir süre Moğolların hakimiyetinde kalmıştır.

1335 yılında İlhanlıların Anadolu valisi Sultan Alaeddin Eratna bağımsızlığını ilan ederek Eratnalılar Devletini kurmuş ve Amasyanın da içinde olduğu bölge Eratnalıların egemenliği altına girmiştir.

Amasya 1393 yılında başka bir sancağa karşılık Osmanlılara verilmiştir.

Timur’un 1402 yılında Yıldırım Bayezid’i Ankara Savaşında esir alması sonrasında şehzadeler arasında meydana gelen taht kavgaları sonucu devlet Fetret Devri olarak bilinen bu dağılma sürecine girmiştir. Osmanlı birliğini tekrar sağlamaya çalışan ve bunda da başarılı da olan Çelebi Sultan Mehmet,  bu dönemde Amasya’yı kendisine merkez edinmiştir.


Görsel

Osmanlı develeti döneminde Amasya, şehzadelerin görev yaptığı adeta devleti yönetmenin provasını yaptığı eyalet olmuştur. Bu sebeple Amasyaya şehzadeler şehri de denilmektedir.

Osmanlı Devletinin I. Dünya savaşından sonra işgal edilmesiyle Anadoludan yeni bir bağımsızlık hareketi başlatmak isteyen  Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları 19 Mayıs 1919 da Samsun’a ardında da  12 Haziran 1919 tarihinde de Amasya’ya gelerek Anadolunun kurtuluş haraketinin fitilini bir nevi Amasya da ateşlemiştir. Bundan dolayı denilebilir ki, 1402 yılında Fetret Devrinde olduğu gibi ikinci fetret devri de denilebilecek bu işgale karşı bağımsızlığını canından kıymetli bilen Amasya dan başlaması açısından tarih önemlidir.

Görsel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir